محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
19
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
مقدّمهء مترجم مقدّمه را با حديثى از پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه خود به داشتن خلق عظيم در كلام خدا ستوده شده است ( إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ ) « 1 » آغاز مىكنم كه در كلامى موجز مىفرمايد : « افضلكم ايمانا احسنكم اخلاقا » ؛ « 2 » برترين شما در ايمان و ديانت ، خوشخلقترين شماست . پس از ترجمهء تفسير قرآن كريم ، تأليف علّامهء فقيد استاد محمود شلتوت ، رئيس پيشين دانشگاه الازهر مصر ، و نشر آن توسّط مؤسّسهء به نشر - انتشارات آستان قدس رضوى - ترجمهء كتاب « دستور الأخلاق فى القرآن » را پيشنهاد فرمودند كه پس از مطالعه و بررسى ، به دو دليل خواستم جواب رد بدهم ؛ يكى حجم زياد متن كتاب كه قريب 1000 صفحه مىشد ، و دوم اينكه مؤلّف دانشمند به دليل جامعيّتى كه داشته ، مباحث فقهى و فلسفى را با مباحث اخلاقى به معناى مصطلح درهم آميخته كه كارى غير متعارف است . بهطور مثال واجب و حرام تكليفى از قبيل نماز و زكات ، و غش و رباى در معامله و همچنين ارث و وقف و ديات و قصاص و نظاير اينها از مباحث ويژهء فقهى را در ضمن فضايل و رذايل اخلاقى مطرح كرده است . ضمنا ، چنانكه در مقدّمه محقّقانهء مترجم ( از فرانسه به عربى ) آمده است ، زبان اصلى اين اثر فرانسه بوده و مؤلّف آن را به عنوان رسالهء دكتراى خود در فرانسه به منظور معرّفى اسلام و اخلاق اسلامى به غربيان نوشته بوده است و بعدها توسّط وى يعنى دكتر عبد الصّبور شاهين استاد دانشگاه قاهره ، به عربى برگردانده شده است . خود اين مسئله نيز تا حدّى از جاذبهء كتاب كاسته است . براستى يك اثر زيبا در زبان اصلى همچون گلى است با تمام رنگ و بو و طراوت طبيعى خود ،
--> ( 1 ) - قلم ( 68 ) ، آيهء 4 : « به راستى كه تو داراى خلق عظيم و برجستهاى . » ( 2 ) - ابن شعبه حرّانى ( ق 4 ه ) : تحف العقول عن آل الرّسول ، ص 44 ، ش 69 .